Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda güvenliğini ve tüketici haklarını korumak amacıyla hazırlanan Yeni Gıda Yönetmeliği’ni Resmi Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe koydu. 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de yaygın olarak tüketilmeyen gıda ve bileşenleri üzerinde sıkı denetim ve bilimsel onay şartları getiren bu düzenleme, gıda piyasasına önemli değişiklikler getiriyor.
YENİ GIDA TANIMI VE KAPSAMI GÜNCELLENDİ Yönetmelik, mikroorganizmalardan, mantarlardan veya alglerden elde edilen ve yeni bir moleküler yapıya sahip olan gıdaları “yeni gıda” olarak tanımlıyor. Ayrıca, hücre veya doku kültüründen üretilen gıdalar ile özel üretim süreçleriyle elde edilen ve besin yapısı önemli ölçüde değişen ürünler de bu kapsama alınmış durumda. 100 nanometre altındaki boyutlarda tasarlanmış nanomateryaller de yeni yönetmelik çerçevesinde denetlenecek.
YASAKLAR VE İSTİSNALAR BELİRLENDİ Yönetmelikte, toplumsal hassasiyetler ve güvenlik kriterleri doğrultusunda belirlenen yasaklar arasında şunlar yer alıyor:
– Domuz ve böcek kaynaklı gıdalar için yapılan başvurular kesinlikle kabul edilmeyecek.
– Bu ürünlerin “Yeni Gıdalar Listesi”nde yer alması ve piyasaya arz edilmesi yasaklandı.
– Genetik olarak değiştirilmiş organizmalara (GDO) ilişkin ürünler, enzimler, katkı maddeleri ve aroma vericileri kendi özel mevzuatlarına tabi olmaya devam edecek.
ONAY VE DENETİM SÜRECİ Gıda işletmecileri, yeni bir ürün piyasaya sürmeden önce Bakanlık ile danışmak ve onay almakla yükümlü olacak. Bu süreç, bilimsel değerlendirme ve güvenlik şartlarının kanıtlanması ile ilerleyecek. Tüketicilerin bilgilendirilmesi de önemli bir kriter olarak belirlendi; mevcut gıdaların yerine kullanılacak ürünlerin besin değeri açısından yanıltıcı olmaması gerekecek.
ÜRETİCİLERİN VERİ GÜVENLİĞİ SAĞLANACAK Yönetmelik, yenilikçi üreticilerin haklarını korumak amacıyla, sunulan yeni bilimsel veriler için 5 yıllık bir veri koruma süresi tanıyor. Bu süre içinde, ilk başvuru sahibinin verileri onaysız olarak başka bir başvuru için kullanılamayacak. Ancak, üreticinin adı, ürün tanımı ve güvenlik değerlendirme sonuçları halka açık olacak.
GELENEKSEL GIDALAR İÇİN HIZLI PROSEDÜR Başka ülkelerde en az 25 yıldır güvenli bir tüketim geçmişine sahip gıdalar için daha kısa bir bildirim prosedürü uygulanacak. Bilimsel Komisyon, 4 ay içerisinde herhangi bir güvenlik itirazında bulunmazsa bu gıdalar “geleneksel gıdalar” listesine alınarak satışına izin verilecek.
GEÇİŞ SÜRECİ VE YAPTIRIMLAR Mevcut işletmelerin yeni düzenlemelere uyum sağlaması için 30 Haziran 2027 tarihine kadar süre verildi. Bu tarihten önce piyasaya arz edilen ürünler, raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecek. Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenlere, 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımlar uygulanacak.
